strona główna / News / Z książki o dworach buskich - Dariusz Kalina

Z książki o dworach buskich - Dariusz Kalina

dodano 05 / 01 / 2014

Pęczelice

 

Nazwa wsi zapisywana była jako: Panczelicze (XV w.), a pochodzi zapewne od staropolskiego imienia Pęczel . Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1399 r., kiedy występuje Stanisław z Pęczęlic, który wystąpił sądownie przeciwko swemu teściowi Świętosławowi o 15 grzywien należnych mu tytułem posagu. Żył on jeszcze w 1421 r., kiedy stawił się w sądzie przeciwko Stanisławowi, słudze prepozyta wiślickiego. W 1424 r. Pęczelice stanowią własność dzieci Konstantyna z Rudna .

 

Zbor2

 

W opisie Jana Długosza wieś położona jest w parafii w Szczaworyżu, dziesięcina snopowa i konopna z łanów kmiecych oddawana była kościołowi w Daleszycach, a z jednego pola plebanom w Daleszycach i Szczaworyżu. We wsi jest wymieniona karczma, zagrody, również role, z których dziesięcina oddawana jest do klasztoru w Busku. We wsi wymieniony jest dwór (item est ibi unicum praedium militare), z którego ról dziesięcinę dawano kościołowi w Szczaworyżu. Właścicielem wsi był wówczas Jan Pęczelicki herbu Grzymała .

 


Pozostałości owego obiektu zachowane są obecnie w dolnej kondygnacji zrujnowanej budowli zwanej „zborem ariańskim”, której wzniesienie przypisywane jest na lata 1570-1584 r., kiedy wieś pozostawała w rękach „arianina” Stanisława Gnojeńskiego. Niestety, nie pokrywa się to z prawdą - Akta synodów różnowierczych nie notują zboru w Pęczelicach, a Gnojeńscy w okolicach Buska posiadali zbory: w Dębianach (ok. 1550-1559) i w Stradowie (wzmiankowany w 1550-1559, 1560-1570, 1583), kiedy dziedzicem był Krzysztof Gnojeński, a ministrem był niejaki Krzysztof. Podczas lustracji powiatu wiślickiego przeprowadzonej w 1564-1565 r., wieś pozostawała własnością gałęzi rodziny Lanckorońskich używających przydomka Sadło, zaś regest poborowy z 1579 r. wykazuje, że część wsi posiadali Stanisław Gnojeński oraz Sadło. W tej części wsi było pięciu kolonistów osadzonych na trzech łanach, dwie zagrody, trzech komorników; drugą, mniejszą część, obejmującą ¼ łanu posiadał Michał Pęczelicki herbu Grzymała. Innym, znanym nam przedstawicielem rodu Pęczelickich był Stanisław z Pęczelic, pleban w Chęcinach, wzmiankowany w opisie uposażenia arcybiskupstwa gnieźnieńskiego (1523) . 

 

Zbor6

 

Ów Stanisław Gnojeński herbu Rak (Warnia), podstarości nowokorczyński, był bratem stryjecznym Andrzeja Gnojeńskiego, starosty nowokorczyńskiego, pochodzącego z Probołowic. W latach 60. XVI w., wraz z mieszczaninem Koliżydkiem i chłopami wdzierał się w dobra kościelne położone w okolicy Wiślicy. Andrzej Gnojeński zmarł w 1572 r. pozostawiając dobra ziemskie mężowi swej bratanicy, arianki Jadwigi, Janowi Sienieńskiemu, kasztelanowi żarnowieckiemu.

 


Według inwentarza z 1700 r. właścicielem wsi byli Kosiccy i Kazimierz Bierecki, zarządcą folwarku był Jan Kaszewski. W pierwszej części znajdował się dwór. Był to budynek drewniany, pokryty gontem, którego stan techniczny był w złym stanie. Jego część zajmowali Kosiccy, którzy dysponowali komnatą ogrzewaną piecem z zielonych kafli i murowany kominek, oświetlona jednym oknem, dwoma komorami i sień, w której trzymano konie(!). Drugą część zajmował Kazimierz Bierecki z rodziną – w izbie tej były cztery okna, drzwi na żelaznych zawiasach z wrzeciądzem i skoblem. Pod tą częścią znajdowała się rozległa piwnica. Naprzeciwko tego domu stał murowany lamus – w którym w części nadziemnej znajdowało się dawna komnata z kominkiem, pod nią znajdowały się dwie lokalności piwniczne zamykane na kłódkę. Obok lamusa stała kuchnia nakryta gontowym dachem z kominem wyprowadzonym nad dach. Obok niej stała piekarnia z izbą i komorą, aktualnie zamieszkiwał tu Kazimierz Bierecki, obok stały obora i chlewy, dwie stodoły – jedna od strony północnej druga od wschodniej .

 Zbor3


W 1762 r. właścicielką Pęczelic i Szczaworyż była Krystyna z Dembińskich. Przed 1789 r. sołectwo w Pęczelicach obejmujące: nowy folwark, zbudowany z drewna (którego budynek obejmował w sobie izbę z komorą dla gospodarza, a po drugiej stronie sieni piekarnie z komorą), dwóch zagrodników i trzech chałupników, zostało skupione przez króla. Było wówczas w rękach sukcesorki Aleksandra Romera, pułkownika wojsk koronnych, kasztelana zawichojskiego, Krystyna Dembowska, 1’ voto Romerowa, a aktualnie żona Stanisława z Łętowa Łętowskiego, podkomorzego województwa krakowskiego .

 


Na Mapie Galicji Zachodniej (1804) we wsi zanotowano 19 domów, 8 mężczyzn i 8 koni, zabudowa wsi skupiona jest po obu stronach łukowato wygiętej drogi, na której na wschodzie zaznaczony został zespół dworski otoczony ogrodem założonym na planie prostokąta. W jego narożniku północno-zachodnim zaznaczony został dwór, frontem zwrócony ku zachodowi, przed którym po obu stronach podwórza były jeszcze inne obiekty, zaś na północy oznaczony został czworobok zabudowań gospodarczych.

 


W 1847 r. właścicielem wsi był Wojciech Dobiecki i Napoleon Dobiecki. Na zespół dworski składały się następujące budynki dwór w części drewniany w części murowany (21 x 54 x 5 łokcia), lamus murowany (13 x 18 x 7), oficyna z drewna pod słoma (17 x 47 x 4), kurnik murowany pod słoma (8 x 21 x 7), stajnia z wozownią murowane pod słomą (15 x 46 x 4), obora murowana pod słomą (20 x 32 x 4), owczarnia murowana od słomą (14 x 72 x 4), trzy stodoły (murowana i z drewna), spichlerz z drewna, mieszkanie kowala, folwark częściowo murowany  (9 x 48 x 4) oraz kuźnia murowana pod słomą. Sam budynek dworu był parterowy, na wysokich piwnicach – do wnętrza dworu wchodziło się po 10 stopniach. Nakryty był gontowym dachem z kominem murowanym. Jego wnętrze oświetlało jedno okno weneckie, 10 okien dwuskrzydłowych i 7 pojedynczych, a ogrzewało trzy piece z cegły oraz kuchnia polska z kapą.

 

Niedaleko od niego stał inny budynek nazwany przez ubezpieczyciela dworem, będący własnością Tomasza Wołoszewskiego. Był to budynek częściowo drewniany częściowo murowany, o wymiarach 22 ½ x 60 ¼ x 5 ½ łokcia. Jego wnętrze oświetlało pięć okien dwuskrzydłowych, a ogrzewało dwa piece kaflowe z kafli biało polewanych, piec piekarniany, komin z cegły. Obok stał następujące budynki: stajnia murowana (16 x 51 x 4), obora murowana (22 ½ x 44 x 4 ½), owczarnia murowana (15 x 44 x 4 ½), stodoła murowana (18 ½ x 104 x 5 ½), dom drewniany, kuźnia murowana (10 ½ x 11 ½ x 5) .

 


W 1874 r. dobra Pęczelice składały się z wsi Pęczelice, Błoniec, i Szczworyż, osad Koral i Kapturów oraz folwarku Pęczelice i Szczworyż. Folwark Pęczelicki zajmował 869 morgi, z czego użytki rolne 527, łąki 30, pastwiska 46, wody 3, las 199, nieużytki 32, w zaroślach 15, w osadach 15. Budynków murowanych było 11 . W 1886 r. we wsi był młyn oraz 12 osadników po 8 mórg, i 11 po 1 ½ morgi. 

 



 Autor tekstu: Dariusz Kalina, opracowanie i zdjęcia: Jerzy Misch

 

 

 

 

 

Zobacz też:

powrót

Kalendarz atrakcji i wydarzeń

Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowościach zapisz się do newslettera

Odwiedź nas

like us on facebook follow us on twitter watch us on youtube
grafika