strona główna / historia / Historia Pęczelic - nasz najcenniejszy zasób!

Historia Pęczelic - najcenniejszy zasób!

Początków powstania wsi należy doszukiwać się w okresie wędrówek ludów z IV do VI wieku n.e. Osiadli na tych terenach Wiślanie w następnych wiekach wytworzyli organizacje plemienne, które budowały umocnione grody. Jednym z nich obok Wiślicy i Chrobrza, był gród w Szczaworyżu, czego potwierdzeniem są przeprowadzone przez krakowskich archeologów w latach 1960, 1962 – 1963 badania pod kierownictwem prof. Elżbiety Dąbrowskiej.

Znaleziska Z Grodziska

Gród znajdował się na dużym łagodnym wzniesieniu marglowym, zwanym przez okolicznych mieszkańców Wałami lub Kapturową Górą. W okresie istnienia grodu tereny te pokryte były gęstym liściastym lasem. Takie warunki były dogodne do rozwoju osadnictwa na tym terenie. Egzystencję plemieniu zamieszkałemu w grodzie umożliwiała wypływająca spod wzgórza woda, podobnie jak las obfitujący w zwierzynę. Ponadto nie opodal grodu przepływał strumień mający swój początek u zródła we wsi Szczaworyż. Ważne żródło wyżywienia stanowiło myślistwo, bartnictwo oraz szeroko rozpowszechnione zbieractwo roślin, owoców, jagód, korzeni i kłączy. Polując i walcząc używano łuków i włóczni.

 

Około X i XI wieku  nastąpił upadek grodu na kapturowej Górze. Równocześnie następował rozwój terenów przyległych. Teren wsi Pęczelice, sąsiadujący od wschodu z grodziskiem na Kapturowej Górze, dzięki swemu urozmaiceniu, sprzyjał osadnictwu. Obok łagodnych wzniesień i pagórków występują tu bowiem obszary urodzajnej rędzinowo – marglowej ziemi.

 

Najstarsze wzmianki o wsi Pęczelice

 

Pierwsze wzmianki pisane o Pęczelicach pochodzą z przełomu XVI i XV wieku. Teren wsi był jednak zamieszkały znacznie wcześniej. Można tak wnioskować na podstawie dokumentów dotyczących sąsiednich wsi: Szczaworyża i Żernik Górnych. W dokumencie z 1206 roku, wydanym przez biskupa krakowskiego Pełkę, potwierdzono dziesięcinę dla założonego około 1180 roku norbertańskiego klasztoru w Busku ze wsi Szczaworyż i Żerniki nadaną przez jego poprzednika Giedkę. W 1211roku papież Innocenty III w konfirmacyjnej bulli potwierdził tę dziesięcinę. Te dokumenty pozwalają nam wnioskować, iż w owym czasie istniała również wie Pęczelice.

 Zapiski Z Krak Ks Ziemsk

Jan Długosz (1415 – 1480) napisał, że w Pęczelicach był folwark, który dawał dziesięcinę plebanowi w Szczaworyżu, natomiast kmiecie i karczmarze przekazywali dziesięcinę  zbożową i konopną plebanowi z Daleszyc. 18 stycznia 1639 roku biskup krakowski Jakub Zadzik,  w Bodzentynie potwierdził kościołowi w Szczaworyżu dziesięcinę z Pęczelic.

 

Nazwa wsi Pęczelice

 

Nazwa wsi ma patronomiczny charakter. Wywodzi się bowiem od nazwiska lub przezwiska właściciela terenów, na których powstała, jako osada wiejska. W zachowanych dotychczas dokumentach łacińskich nazwa wsi brzmi, jako Panczelicze lub Panczelice. Z analizy językowej tego słowa wynika, że składa się z dwóch członów: „Pan” i „czelicze”. Pierwszy człon prawdopodobnie wywodzi się od greckiego boga „Pan”, czyli boga lasów, opiekuna stad, budzącego przerażenie, a „czele” może oznaczać wydobywanie się głosu ( z języka włoskiego celle = czele). Ta hipoteza oznaczałaby, że nazwa wsi ma starożytne pochodzenie, a więc jej właścicielem mogła być osoba przybyła z zagranicy, z Grecji lub z Rzymu. Pierwszy człon „Pan” używany był jeszcze w drugiej połowie XVI wieku. Z czasem zamieniono go na „Pę” a końcówkę „cze” na „ce”.

 

Panczelic, jako właściciel wsi był prawdopodobnie lennikiem Dersława, właściciela Buska. Dersław kiedy wybierał się na wojnę pozostawił testament, w którym część terenu Buska zapisał na rzecz klasztoru norbertanek sprowadzonych do Buska przez jego brata, biskupa płockiego Wita w 1180 roku.

 

W sądowych księgach ziemskich biskupstwa krakowskiego znajduje się wpis z 10 czerwca 1399 roku, świadczący, że właścicielem Pęczelic był niejaki Stanisław. W następnej zapisce w krakowskiej sądowej księdze ziemskiej z 24 lutego 1424 roku, pomijając nazwisko Stanisława piszę się o Pęczelicach jako dziedzictwie dzieci Konstantyna z Rudna.

 

Fakt sądzenia sprawy Stanisława przez sąd ziemski, a następnie sąd grodzki w Krakowie, wskazuje że majątek w Pęczelicach podlegał urzędowo Krakowowi oraz że Stanisaw był szlachcicem. Tylko bowiem szlachcic mógł być wówczas sądzony przez te sądy.

 

Arianie (Bracia Polscy)

 

W drugiej połowie XVI wieku liczne grono przedstawicieli niezależnych od papiestwa kościołów protestanckich: inkwizycji katolickiej znalazło się w cieszącej się tolerancją Polsce. Luteranizm szerzył się wśród mieszczaństwa, kalwinizm był modny u szlachty. W latach 1562 – 1565 od kalwinizmu odłączyli się arianie (Bracia Polscy) tworząc osobny zbór (kościół). Istotną rolę w szerzeniu i ukształtowaniu Braci Polskich odegrali uchodzcy z zachodniej i środkowej Europy. Działalność arian w Polsce trwała ok. 100 lat do lat 50 XVII wieku obejmując kilka tysięcy osób.

 

Religijny ruch dysydencki Braci Polskich dysponujący znacznymi wpływami na południowo – wschodnich terenach późniejszego województwa kieleckiego, nie ominął również Pęczelic. W latach 1570 – 1548 wieś ta należała do arianina Stanisława Gnoińskiego syna Mikołaja hetmana nadwornego.

 Zbor2

O obecności Stanisława Gnińskiego w Pęczelicach, jako arianina świadczy zbór (kościół), zbudowany w drugiej połowie XVI wieku. Innym wymownym śladem pobytu arian w Pęczelicach i okolicy były szczątki trumien ukryte na szczycie Ostrej Góry przyległej do pęczelskich pól. 

 Gora Lt Pta 6

Ludzie plądrujący grobowiec na Ostrej Górze, oprócz trumien, rozebrali część kamiennego grobowca. Według relacji starszego mieszkańca Pęczelic, bloki kamienne grobowca posłużyły między innymi do budowy przydomowych schodów. Jeszcze w latach 30 ubiegłego wieku na jednym kamiennym bloku zaobserwował on fragment cyfry rzymskiej oznaczającej prawdopodobnie datę pochowania zmarłych osób.

 

Działalność arianina Stanisława Gnoińskiego, jako właściciela Pęczelic, jego oddziaływanie na poddanych, stosunki z miejscowym proboszczem, pozostają w tajemnicy. Można jednak przypuszczać, że wybudowanie przy dworze zboru kościoła ariańskiego wynikało z potrzeb zamieszkałych w Pęczelicach i okolicy Braci polskich. O znacznych ich wpływach świadczy ich cmentarz na Ostrej Górze.

 

dowiedz się więcej >>   

Otwarta Ksiazka

 

 

 

 


Newsletter

Jeżeli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowościach zapisz się do newslettera

Odwiedź nas

like us on facebook follow us on twitter watch us on youtube
grafika